Jakie są objawy endometriozy i jak ją leczyć?

Czy zdarza Ci się odczuwać silny, wyniszczający ból podczas miesiączki? A może zmagasz się z przewlekłym zmęczeniem, problemami trawiennymi lub trudnościami z zajściem w ciążę? Te, często bagatelizowane dolegliwości, mogą być objawem choroby, która dotyka miliony kobiet na całym świecie – endometriozy.

Endometrioza, zwana również „chorobą miliona twarzy” lub „podstępną chorobą”, to schorzenie, które może znacząco obniżać jakość życia. W tym artykule zanurzymy się w świat endometriozy, aby zrozumieć jej objawy i poznać dostępne metody leczenia, dając Ci wiedzę i nadzieję na lepsze jutro.

Czym właściwie jest endometrioza?

Endometrioza to przewlekła choroba ginekologiczna, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy, czyli endometrium, zaczyna rosnąć poza jamą macicy. Ogniska endometriozy mogą pojawić się w różnych miejscach – najczęściej na jajnikach, otrzewnej, jajowodach, pochwie, szyjce macicy, pęcherzu moczowym, odbycie, sromie i jelitach. Rzadziej, ale jednak, mogą być znajdowane nawet w płucach, na siatkówce oka, skórze czy w mózgu. Te ektopowe komórki reagują na zmiany hormonalne cyklu miesiączkowego tak samo jak normalne endometrium w macicy – złuszczają się i krwawią. Ponieważ krew ta nie ma naturalnego ujścia z organizmu, prowadzi to do stanu zapalnego, tworzenia się zrostów i blizn w tkankach, co jest przyczyną silnych dolegliwości bólowych i innych problemów zdrowotnych. Szacuje się, że endometrioza dotyka około 10% kobiet w wieku rozrodczym na całym świecie, a w Polsce może to być nawet milion kobiet.

Najczęstsze objawy endometriozy: Rozpoznaj sygnały swojego ciała

Objawy endometriozy mogą być bardzo zróżnicowane i zależą od lokalizacji ognisk, a także od stopnia zaawansowania choroby. Czasami nawet zaawansowana endometrioza może przebiegać bezobjawowo, podczas gdy małe ogniska mogą powodować intensywny ból. Niestety, często objawy te są bagatelizowane, co opóźnia diagnozę.

Ból – dominujący symptom

Ból jest najczęściej dominującym objawem endometriozy.

• Bolesne i obfite miesiączki (dysmenorrhea): To jeden z najbardziej charakterystycznych objawów. Ból może być tak silny, że uniemożliwia normalne funkcjonowanie i nie ustępuje po standardowych lekach przeciwbólowych. Może mu towarzyszyć również krwawienie lub plamienie w trakcie owulacji.
• Przewlekły ból w obrębie miednicy: Ból ten może pojawiać się przed, w trakcie i po menstruacji, a także w dowolnym momencie cyklu. Może promieniować do pleców, podbrzusza, a nawet nóg, przypominając rwę kulszową.
• Ból podczas stosunku (dyspareunia): Jest to częsta dolegliwość, szczególnie gdy ogniska endometriozy znajdują się w pochwie lub na szyjce macicy.
• Ból podczas oddawania moczu i/lub stolca: Jeśli endometrioza zaatakuje pęcherz moczowy lub jelita, pacjentki mogą skarżyć się na bolesne oddawanie moczu (dyzuria), częstomocz, parcie na pęcherz, krew w moczu, a także ból podczas wypróżnień (dyschezja), zaparcia, biegunki, a nawet krwawienia z odbytnicy, zwłaszcza w okresie miesiączki.

Inne niepokojące objawy

• Problemy z płodnością: Endometrioza jest jedną z głównych przyczyn niepłodności, dotykając 30-50% kobiet cierpiących na tę chorobę. Ogniska endometriozy mogą prowadzić do tworzenia torbieli, zrostów, zaburzeń owulacji oraz utrudniać implantację zarodka.
• Przewlekłe zmęczenie: Ciągły ból i stan zapalny mogą prowadzić do chronicznego zmęczenia, znużenia i ogólnego osłabienia organizmu, nasilającego się zwłaszcza podczas menstruacji.
• Problemy trawienne: Wzdęcia nasilające się w trakcie miesiączki (tzw. endobelly), biegunki, zaparcia, nudności czy wymioty to częste objawy, zwłaszcza gdy ogniska endometriozy zlokalizowane są w przewodzie pokarmowym.
• Bóle głowy, wahania nastroju, PMS: Brak równowagi hormonalnej, towarzyszący endometriozie, może prowadzić do bólów głowy, stanów lękowych, depresji i nasilonego zespołu napięcia przedmiesiączkowego.
• Plamienia międzymiesiączkowe: Krwawienia lub plamienia poza cyklem menstruacyjnym mogą również wskazywać na endometriozę.

Diagnozowanie endometriozy: Droga do rozpoznania

Diagnostyka endometriozy często jest procesem złożonym i wymaga dużej staranności, ponieważ objawy mogą być niespecyficzne. Zazwyczaj rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu medycznego i badania ginekologicznego, które pozwala ocenić ruchomość tkanek i przydatków oraz ich strukturę.

Kolejnym krokiem są badania obrazowe:

• USG transwaginalne, przezbrzuszne i przezodbytnicze: Może pomóc w wykryciu większych zmian endometrialnych, szczególnie torbieli jajników (torbieli czekoladowych).
• Rezonans magnetyczny (MRI): Jest bardziej precyzyjny w obrazowaniu ognisk endometriozy, zwłaszcza głęboko naciekającej.

Badania krwi, takie jak oznaczenie markera CA-125, mogą wspomagać proces diagnostyczny, ale nie są wystarczające do potwierdzenia choroby, ponieważ wzrost tego markera występuje również w innych schorzeniach.

„Złotym standardem” w diagnostyce endometriozy jest laparoskopia diagnostyczna, podczas której lekarz może wizualnie ocenić narządy miednicy i jamy brzusznej, zlokalizować ogniska endometriozy, a także pobrać wycinki do badania histopatologicznego w celu ostatecznego potwierdzenia diagnozy.

Leczenie endometriozy: Indywidualne podejście do walki z chorobą

Leczenie endometriozy jest procesem indywidualnym i zależy od wielu czynników, takich jak nasilenie objawów, stopień zaawansowania choroby, wiek pacjentki oraz jej plany rozrodcze. Niestety, obecnie nie ma lekarstwa na endometriozę, a leczenie ma na celu łagodzenie objawów i hamowanie rozwoju choroby.

Terapia hormonalna

Leczenie hormonalne jest kluczowym elementem terapii endometriozy, ponieważ pomaga kontrolować rozwój ektopowej tkanki endometrialnej poprzez zmniejszenie wpływu estrogenów, które stymulują jej wzrost. Może obejmować:

• Progestageny (np. dienogest): Stosowane codziennie, pomagają hamować rozwój choroby i zmniejszać objawy bólowe.
• Doustna złożona antykoncepcja hormonalna: Ma na celu zatrzymanie owulacji i miesiączek, co przyczynia się do łagodzenia objawów endometriozy.
• Hormonalne wkładki wewnątrzmaciczne z lewonorgestrelem: Działają miejscowo, zmniejszając objawy.
• Analogi GnRh: Stosowane w celu wywołania tymczasowej menopauzy, co prowadzi do zmniejszenia poziomu estrogenów.
• Inhibitory aromatazy: Stosowane w zaawansowanych przypadkach, gdy inne metody nie przynoszą efektów.

Leczenie chirurgiczne

Leczenie operacyjne ma na celu usunięcie ognisk endometriozy, torbieli i zrostów, co ma na celu przywrócenie prawidłowej anatomii i funkcjonowania narządów oraz zmniejszenie dolegliwości bólowych i poprawę płodności. Standardem jest podejście małoinwazyjne, czyli laparoskopia.

• Leczenie zachowawcze: Polega na usunięciu ognisk endometriozy w sposób jak najmniej inwazyjny, szczególnie u kobiet planujących ciążę. Celem jest zmniejszenie bólu i poprawa płodności.
• Leczenie radykalne: W zaawansowanych postaciach choroby, u kobiet, które nie planują ciąży, może być rozważane usunięcie macicy wraz z jajnikami, aby wywołać menopauzę chirurgiczną i zminimalizować ryzyko nawrotu.

Nowoczesne techniki, takie jak chirurgia robotyczna (np. system da Vinci), zwiększają precyzję usuwania zmian, minimalizując ryzyko uszkodzenia kluczowych struktur nerwowych.

Leczenie bólu i inne terapie wspomagające

• Leki przeciwbólowe: Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen czy naproksen, są stosowane w doraźnym łagodzeniu bólu.
• Fizjoterapia: Specjalistyczna fizjoterapia uroginekologiczna może pomóc w redukcji bólu i poprawie jakości życia.
• Zmiana stylu życia i dieta: Dieta przeciwzapalna, bogata w warzywa, owoce i kwasy omega-3, a ograniczająca czerwone mięso, przetworzoną żywność, tłuszcze trans i alkohol, może wspomagać leczenie i zmniejszać stany zapalne. Warto zwrócić uwagę na eliminację glutenu i nabiału, choć badania w tym zakresie nie są jednoznaczne.
• Wsparcie psychologiczne: Endometrioza często wiąże się ze stresem, lękiem i depresją, dlatego wsparcie psychologiczne jest niezwykle ważne.

Zrozumieć i działać: Twoje kolejne kroki

Endometrioza to przewlekła i złożona choroba, która wymaga kompleksowego podejścia i cierpliwości. Kluczem do poprawy jakości życia jest wczesne rozpoznanie i indywidualnie dopasowany plan leczenia, obejmujący zarówno terapię farmakologiczną, jak i chirurgiczną, a także wsparcie dietetyczne i psychologiczne.

Nie ignoruj objawów bólowych ani innych niepokojących sygnałów wysyłanych przez Twoje ciało. Jeśli podejrzewasz u siebie endometriozę, jak najszybciej skonsultuj się ze specjalistą – ginekologiem doświadczonym w diagnostyce i leczeniu tej choroby. Pamiętaj, że nie jesteś sama w tej walce, a odpowiednie wsparcie i leczenie mogą znacząco poprawić Twoje samopoczucie i pozwolić Ci cieszyć się pełnią życia.

FAQ – najczęściej zadawane pytania