Czy zmęczenie może powodować ból? Jak brak odpoczynku wpływa na organizm?

Coraz więcej badań wskazuje na to, że niewyspanie i brak odpoczynku wpływają na organizm znacznie silniej, niż myślimy. Czy zmęczenie może wywoływać lub nasilać ból? Sprawdź, dlaczego tak się dzieje i co możesz zrobić, by przerwać ten mechanizm.

Jak brak odpoczynku zmienia odczuwanie bólu?

Kiedy zbyt mało śpisz lub nie dajesz sobie czasu na regenerację, w Twoim układzie nerwowym dochodzi do kilku ważnych zmian. Przede wszystkim znacznie słabiej działają tzw. zstępujące drogi hamujące ból. W praktyce oznacza to, że bodźce, które normalnie byłyby łatwo tolerowane, zaczynają być odbierane jako bardziej dotkliwe.

Istotną rolę odgrywa też układ odpornościowy. Zmęczenie i brak snu powodują wzrost poziomu tzw. cytokin prozapalnych, które mogą obniżać próg bólowy. Dlatego po nieprzespanej nocy ból głowy czy mięśni potrafią dokuczać silniej niż przed pójściem spać^[1].

Objawy bólu związanego ze zmęczeniem – na co zwrócić uwagę?

Ból wynikający z przeciążenia organizmu zazwyczaj ma charakter rozlany, trudny do jednoznacznego wskazania w jednym miejscu. Może pojawiać się jako:

• bóle mięśni i stawów,
• nadwrażliwość na dotyk,
• ból lub uczucie ciężkiej głowy,
• szybsze męczenie się przy zwykłych czynnościach.

Dolegliwości te nasilają się po okresach intensywnej pracy, stresu lub zbyt małej dawki snu. Jednocześnie sam ból również może pogłębiać zmęczenie – powstaje błędne koło, w którym trudniej się wyciszyć, a noc nie przynosi odpowiedniej regeneracji^[2].

Jak złagodzić ból towarzyszący wyczerpaniu organizmu?

Podstawą przerwania błędnego cyklu zmęczenia i związanych z nim objawów jest właściwa regeneracja. Na co warto zwrócić uwagę?

• Śpij w stałych godzinach – regularny rytm dobowy stabilizuje układ nerwowy.
• Zadbaj o wieczorne wyciszenie – na 2 godziny przed snem wyłącz telewizor i komputer oraz odłóż telefon.
• Przewietrz sypialnię i zadbaj o odpowiednią temperaturę w pomieszczeniu – jeśli jest zbyt ciepło, sen może być niespokojny.
• Rób krótkie przerwy w ciągu dnia – kilkuminutowy odpoczynek lub lekka aktywność fizyczna (marsz, rozciąganie) obniżają napięcie mięśni i poziom stresu.
• Unikaj późnych, ciężkich posiłków oraz alkoholu i kofeiny przed snem.

Ponadto doraźnie możesz sięgnąć po leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, np. deksketoprofen. Ich działanie polega na blokowaniu enzymów COX (cyklooksygenazy), odpowiedzialnych za powstawanie prostaglandyn. To związki nasilające stan zapalny i towarzyszący mu ból, kiedy więc ich ilość spada, również dolegliwości mogą się zmniejszać.

Oprócz tego deksketoprofen wpływa dodatkowo na przewodzenie bodźców bólowych, przez co zmniejsza ryzyko przekształcenia bólu ostrego w przewlekły. Wykazuje przy tym niskie ryzyko działań niepożądanych, więc może być stosowany nawet na pusty żołądek^[3].

Zmęczenie może zwiększać odczuwanie bólu, zarówno przez wpływ na układ nerwowy, jak i na reakcje zapalne w organizmie. Dlatego pierwszym krokiem do poprawy samopoczucia jest zadbanie o sen i odpoczynek. Pamiętaj, że silny lub utrzymujący się przez dłuższy czas ból, który nie ustępuje mimo samodzielnego leczenia, powinien być skonsultowany z lekarzem. Warto ustalić jego przyczynę – to pozwoli wdrożyć odpowiednią terapię.

^[1] Karshikoff, B., Sundelin, T., & Lasselin, J. (2017). Role of inflammation in human fatigue: relevance of multidimensional assessments and potential neuronal mechanisms. Frontiers in immunology, 8: 21.

^[2] Staffe, A. T., Bech, M. W., Clemmensen, S. L. K., Nielsen, H. T., Larsen, D. B., & Petersen, K. K. (2019). Total sleep deprivation increases pain sensitivity, impairs conditioned pain modulation and facilitates temporal summation of pain in healthy participants. PloS one, 14(12): e0225849.

^[3] Woroń, J., & Wordliczek, J. (2017). Połączenie tramadolu z deksketoprofenem w praktyce klinicznej: postęp w leczeniu bólu. Lekarz POZ, 3(1): 61-67.